Ilisimatuut qulingiluat Danmarkimi Avatangiisinik Misissuisoqarfimmeersut (DMU), Aarhus Universitet, Issittoq pillugu ilisimatuut silarsuarmi sallersaasut qassiit peqatigalugit ilisimatuussusermut atuagassiap Sciencep normuani kingullermi silap allannguutaasa takuneqareersut issittumi naasunut, uumasunut uumassusileqarfinnullu sunniutaanik ataatsimut killiffissiuipput.

Umerluusat. Ukiut qulikkaat kingulliit Issittumi kiannerulernera naasunut taakkununnga sunniuteqarsimaqaaq. Avannaarsuani sumiiffiit ilaanni siusinnerungaatsiaqisukkut naasalerput kiisalu naasut soorlu issutit umerluusallu sapaatit akunnerinik marlunnik pingasunik siusinnerusukkut sikkerartalersimallutik. Assi: Mads Forchhammer.

Allattoq Steen Voigt

Ilisimatuut qulingiluat Danmarkimi Avatangiisinik Misissuisoqarfimmeersut (DMU), Aarhus Universitet, Issittoq pillugu ilisimatuut silarsuarmi sallersaasut qassiit peqatigalugit ilisimatuussusermut atuagassiap Sciencep normuani kingullermi silap allannguutaasa takuneqareersut issittumi naasunut, uumasunut uumassusileqarfinnullu sunniutaanik ataatsimut killiffissiuipput.

DMU-p issittumik misissuisui Kalaallit Nunaat, pingaartumik Misissuiffik Zackenberg Tunup avannaaniittoq aallaaviginerullugu ilisimatusarnermik ingerlatsisarput, ilisimatuullu sinneri danskiusut nunanillu allaneersut Sciencemi quppernernik sisamanik allaaserisamut ilanngusseqataasut Issittumi sumiiffinni allanit paasisanik saqqummiussaqarlutik.

Ullumikkut pissutsit killiffiinik Sciencemi allaaserisaq ataatsimeersuarnerup ”After the Melt” toqqaanartumik inerneraa, ataatsimeersuarnerlu taanna aasaq kingulleq Nunat tamalaat Issittumut Ukiorititaannut atatillugu Århus Universititimi DMU-mit aaqqissorneqarpoq. Ataatsimeersuarnermi tassani silarsuup kiatsikkiartornerata issittumi naasunut uumasunullu sunniutai, uumassusileqarfiit allannguutaat, nerisareqatigiinnermut tunngasut aammalu issittumi sumiiffiit gassinik kiatsinnartunik soorlu CO2 metanimillu ingerlaartitsinerat pillugu ilisimatuussutsikkut paasisat kingullerpaat ilisimatuunit silarsuarmit tamarmeersunit saqqummiussuunneqarput.

Allannguuterpassuit

Issittumi silap allanngoriartornera silarsuup sinneranit sukkaneroqaaq. Issittup kiatsikkiartuinnarnerata malitsigisaanik ukiuni kingullerni 30-ini nuna aputaasannerusaleqaaq immallu sikua saannerusaleqaluni. Kiannerulernera uumassusileqarfiit takkuitsuugassaanngitsumik allanngornerannik nassataqarpoq, aammali uumasut naasullu ersinnginnerusunik toqqaannanngitsumik allannguuteqarput. Allannguutit tamakku aatsaat ukiorpassuarni uumassusileqarfinnik misissuisarnikkut paasineqarsinnaasimapput, soorlu 1990-ikkut qiteqqunneranniilli Zackenborgimi Kangerlussuarmilu misissuisarnerit aqqutigalugit.

Misissuinertigut tamakkunuunatigut ilaatigut DMU-p ilisimatuuisa uppernarsarsimavaat upernajaarnerusaleriartuinnartoq tamannalu naasut uumasuaqqallu assigiinngitsut takkutiaarnerusalernerannik nassataqartoq. Kitaanissaaq kiannerulerneratigut Kangerlussuarmi naasut naajaarnerusalersimapput, tuttulli naasut naajaarnerusalernerannut piffissaq piaqqisarfitsik suli naleqqussarsimanngilaat. Tamannalu piaqqat pinngortut ikinnerusalernerannik piaqqallu toquinnartartut amerlanerulernerannik kinguneqarpoq.

Tuttut iluaqutigigaat nannut ajoqutigaat

”Pissutsit killiffiannik allaaserisatta pitsaaqutigilluagaa tassaavoq Issittumi nunami, tatsini immamilu uumassusillit taakkulu uumaffiisa allannguutinit qanoq sunnerneqarsimanerannik ataatsimut eqikkaaffiugami,” allaaserinneqataasut DMU-meersut marluk, professor Mads C. Forchhammer aamma professor Eric Post oqarput. ”Pissutsit qanoq ajortunngortigisinnaanerannut nanoq takussutissaalluarpoq, taassumammi uumaniarsinnaassusia piaqqiorsinnaassusialu immap sikuerukkiartupallanneranit ajorseriartinneqarsimaqaaq. Issittumili kiatsikkiartorneq pitsaaqquteqarluni ajoquteqarpoq. Svalbardip tuttui ukiuni kingullerni aputaasannerulermat neriniarfiginnerulersimapput taamaalillutillu piaqqiorluarnerulerlutik uumaannartartullu amerlanerlutik. Aammattaaq timmissat nuuttartut soorlu nerlerit siannerulernera iluaqutigisinnaavaat aasaanerani erniorfinniinnerisa sivitsorneratigut piaqqat amerlanerusalissammata sumiiffillu piaqqiorfiusoq annerulissammat.

Suli allanngortoqaqqissaaq

”Sciencemi allaaserisap sammivigisaa soqutiginaatilik alla tassaavoq kiannerulernerata uumassusillit inuusaasiannut assigiinngitsutigut sunniinera issittumi uumassusileqarfiit sannaanut qanorlu pissuseqarnerannut allanngortitseqataasussaammat. Aammalu kujasinnerusup uumasuisa avannarparneratigut qularutissaanngilaq issittumi uumassusileqarfiit suli allanngornerujumaarmata, ”Mads C. Forchhammer aamma Eric Post unnerput.

Ilisimatuut allaaserisartik naggaserlugu suliassaqarfiit assigiinngitsut siunissami Issittumi silap sunniutaasanik misissuisarnerni sammineqartariaqartut eqikkaavigaat, ilaatigut tassaasut pinngortitamik illersuineq, nerisareqatigiit katitigaaneri pissusiilu, ukiuunerani uumassusileqarfiit pissusii, uumassusileqarfiit silap allanngornerinut akiuussinnaassusii kiisalu pissutsit sakkortuut kingunerisartagaat. Issittumi kiannerujartuinnartumi uumassusileqarfiit sunnerneqaataannik naliliisarnermi sivisuumik misissuisarnerit soorlu Zackenbergikkutut ittut paasiniaaffissaqqinnerpaat ilaattut taaneqarput.

Attavissat: Professor Mads C. Forchhammer, 4630 1958, mcf@dmu.dk

Ecological Dynamics Across the Arctic Associated with Recent Climate Change. Eric Post, Mads C. Forchhammer, Syndonia Bret-Harte, Terry V. Callaghan, Torben R. Christensen, Bo Elberling, Anthony D. Fox, Olivier Gilg, David S. Hik, Toke T. Høye, Rolf A. Ims, Erik Jeppesen, David R. Klein, Jesper Madsen, A. David McGuire, Søren Rysgaard, Daniel E. Schindler, Ian Stirling, Mikkel P. Tamstorf, Nicholas J.C. Tyler, Rene van der Wal, Jeffrey Welker, Philip A. Wookey, Niels Martin Schmidt, Peter Aastrup. Science. Vol 325. 11. September. 2009. 

Zackenberg,Tunup Avannaani ilisimatusarfik – ukiuni qulini silap pissusaanik,naasoqassutsimik uumasoqassutsimillu misissuinerit. Meltofte, H. Danmarkimi Avatangiisinik Misissuisoqarfik (DMU), 2008. 16 s. Download (pdf 1.8 MB)

www.dmu.dk-mi allaaserisat assingusut:

USA-støtte til at studere klimaændringernes økologiske effekter i Grønland

Klimaændringer vender op og ned på naturen
Global opvarmning giver større edderkopper
DMU overtager den videnskabelige koordinering af overvågningen af klimaeffekter i Grønland

Klimaændringerne vil medføre store forandringer i Nordøstgrønlands natur

Naasut siusinnerusukkut naasalernerannut tuttut piaqqisarfimminnik naleqqussaasimannginnamik kingunerlutsitsisalerput. Sumiiffinni allani, soorlu Svalbardimi, ukiukkut kiannerusalernera tuttut iluaqutigaat neriniarfiginnerusaleramik. Assi: Mads Forchhammer.

Årgang 13 nr. 15, 11. september 2009